no china

Piet Stockmans of de artistieke ontvoogding van een materiaal

Als men de kunstproductie van Piet Stockmans van in de jaren zestig tot op vandaag zou kunnen overvliegen, dan zou men vanuit de hoogte een lang, ononderbroken wit spoor zien met blauwe dwarsliggers. Zijn oeuvre is inderdaad een consequente en consistente, zeg maar levenslange zoektocht naar de grenzen van zijn materiaal. Tegelijk is het ook een aaneenschakeling van paradoxen of van het overstijgen daarvan: van nature lijkt porselein immers voorbestemd om breekbaar te zijn en klein te blijven; rond is zijn lotsbestemming en het interieur zijn reservaat. Wanneer men het artistieke spoor van Piet Stockmans van dichterbij in het vizier neemt, valt de grote variatie op, de permanente verandering en de wil om de vermeende beperkingen te overstijgen.

Beeldhouwer van opleiding, werd hij, op zoek naar meer kennis, vormgever in een porseleinfabriek. Een zeker toeval bracht hem dus bij die witte materie. Als tegengewicht voor zijn opdracht in de stringente context van functionaliteit en design, leefde hij zich daarbuiten uit in experimenteren en creëren in een zo groot mogelijke vrijheid. Aanvankelijk waren dat vormstudies en combinaties met andere materialen als beton en plexi. Daarna nam hij serviesgoed als uitgangspunt dat hij bewust ‘defunctionaliseerde’: de koffiepot hield op koffiepot te zijn en werd getransformeerd tot kunstobject, solitair of serieel.

De drang tot grenzen verleggen kwam in een stroomversnelling toen hij vanaf 1979 kon beschikken over een eigen oven. In deze periode ontdekte hij de kracht van de herhaling en voelde hij zich verwant met een ploegende boer of met een brahman die eindeloos mantra’s reciteert. Dit resulteerde in gigantische installaties van wel 10.000 kroesjes. Mede door het cocreatieve effect van de oven zijn daarbij geen twee schaaltjes identiek. En daarmee was porselein ook definitief genezen van zijn complex om klein te moeten zijn.

Het creatieve proces is een ketting van vele werkwoorden die treffend door kunstfilosoof Francis Smets onder woorden gebracht is: wentelen, invloeien, rollen, indringen, kantelen, uitvloeien, verspreiden, intrekken, indompelen, opzuigen, overspoelen, bedekken, wrijven, effenen, toetsen, raken, losweken, vorm aannemen … De kunstenaar denkt ook met zijn handen.

Figuratie in porselein was traditioneel gelimiteerd tot postuurtjes. Enkele tegenslagen in zijn professionele en familiale leven brachten Piet Stockmans tot introspectie en dat vertaalde hij in een reeks kunstwerken op basis van afgietsels van zijn eigen gezicht. Later breidde hij deze expressievorm uit met matrijzen van derden om sleutelmomenten of vriendschapsbanden in beeld te brengen.

De kunstenaar bevrijdde porselein uit de vitrinekast dankzij een hele reeks kunstintegraties binnen – en buiten op gebouwen. Weliswaar is de materie breekbaar, maar tegelijk is ze onverwoestbaar na haar passage in de oven. Het is dan ook geen toeval dat het merendeel van de sporen die archeologen opgraven van oude culturen, keramisch van aard zijn.

Vanaf 2010 leek zijn artistieke vraagstelling te balanceren tussen de aan- of afwezigheid van gietvormen in het ontstaansproces en in het eindproduct. Piet Stockmans goot in die jaren opnieuw de porseleinmassa direct uit op de vloer. Deze amorfe installaties zijn momentopnames met een zekere toevalsfactor. Zonder begin en einde lijken ze meer act dan artefact. Daarnaast presenteerde hij werk in de moule, als een kind in de moederschoot. Zo werd de gietvorm een lijst en de creatie een teken aan de wand.

Naar gelang de grenzen die hij verkent of overschrijdt, roept zijn werk gevarieerde emoties of ervaringen op: glad, ruw, kwetsbaar, tactiel, zuiver, minimalistisch, oneindig, poëtisch …

Ook na meer dan een halve eeuw, is de artistieke trein nog niet tot stilstand gekomen en trekt Piet Stockmans steeds nieuwe witte sporen met blauwe dwarsliggers. Waar dit finaal toe zal leiden is onbestemd, maar wat het al gebracht heeft is duidelijk: porselein is nu een volwaardige artistieke grondstof en zijn rijk en divers oeuvre is er de meest gave uitdrukking van.

 

Jo Rombouts

 

 

van